Teze o obrazovanju, akreditacijama i odgovornosti
![](https://www.krug99.ba/wp-content/uploads/2020/01/Halilović2020-01-19_18-01-49-1024x244.jpg)
Sarajevo, Krug 99, 19.01.2020.
Obrazovanje, akreditacija i odgovornost
Uvodničar: Prof. Dr. Enver Halilović
Osnovne činjenice o VO u BiH
- U BiH ima 48 univerziteta i visokih škola, od toga 10 javnih, ostalo su privatni;
- cirka 90. 000 studenata, od toga oko 90% na JU i 10% na privatnim;
- Preko 1.000 studijskih programa, od toga oko 20% na privatnim univerzitetima.
- Izuzetno veliki broj privatnih univerziteta i visokih škola u poređenju sa evropskim zemljama, ali i sa susjedima.
Politička vlast i javne visokoškolske ustanove u BiH
- opstrukcija autonomije univerziteta:
- institucionalna,
- upravljačka, (menadžmenta i UO);
- financijska autonomija;
- sprege i međusobne veze političke vlasti i akademskog osoblja;
- tromost, slaba tržišna orijentacija NIR-a i profila studija;
- nestudentska orijentiranost JU u radu i profilizaciji studijskih programa;
- korupcija;
Politička vlast i privatne visokoškolske ustanove u BiH
- olahko davanje saglasnosti za osnivanje, neprovođenje vlastitih propisa;
- slab ili potpuno odsutan nadzor rada privatnih VŠU u pogledu:
- zakonitosti akata (Statuta i raznih pravilnika);
- zakonitog funkcioniranja organa upravljanja (UO, Senata, rektora);
- kontrole izvođenja nastave, upisa studenata, stvarna dužina doktorskih studija;
- kontrole zapošljavanja i stručnog napredovanja akademskog osoblja, konkursi, stručne komisije za izbore i napredovanja, propisi za nastavničke akademske izbore u zvanja, prelasci sa jedne na drugu naučnu oblast itd.
- Neprovođenje Standarda i normativa VO na svom području, posebno u pogledu:
- broja zaposlenih nastavnika; (sve NOV-i propisale su da VŠU moraju imati više od 50% ili 50% nastavnika stalno zaposlenih u odnosu na optimalan broj nastavnika; međutim, u praksi se može naći da neke imaju više studijskih programa nego stalno zaposlenih nastavnika; (penzioneri u zvanju emeritusa ili redovnih profesora);
- labaratorijske, bibliotečke i tehničke opremljenosti;
- dozvola tzv. učenja na daljinu bez donošenja propisa o tome;
- sve ovo, uglavnom, tolerira i nadležna prosvjetna inspekcija;
Prosvjetna inspekcija i VO u BiH
- prosvjetna inspekcija, uglavnom, ne kontrolira provedbu Okvirnog zakona i, uglavnom, ne odaziva se na poziv Agencije, te zbog toga imamo:
- da 14 privatnih univerziteta i visokih škola nikada nisu podnijeli zahtjev za akreditaciju, što znači da nemaju akreditaciju, a izdaju diplome i druga akademska dokumenta, suprotno članu 53 Okvirnog zakona;
- Državni organi i institucije zapošljavaju ljude na osnovu diploma sa neakreditiranih VŠU, što je suprotno članu 54 Okvirnog zakona;
Akreditacija visokog obrazovanja u BiH
- Akreditacija VŠU i akreditacija studijskih programa;
- Akreditirano i reakreditirano 30 VU;
- Prvi put akreditirano 5 studijskih programa na UZ (od 8.03.2019);
- Opstrukcije rada Agencije:
- Rada UO; (neimenovanje članova UO i „zamrzavanje statusa“)
- Rada menadžmenta Agencije;
Odnos VŠU prema akreditaciji studijskih programa
- Neizgrađena institucionalna svijest VŠU i NOV o značaju i obavezi akreditacije studijskih programa; (priznavanje diploma u državama EU do 08.marta 2019. i poslije);
- Cijene uplata za akreditaciju studijskih programa;
- Znatan broj studijskih programa ne ispunjavaju uvjete akreditacije;
- Agencija nije razradila akreditaciju klastera studijskih programa;
Preporuke NOV-ima, prosvjetnim inspekcijama i VŠU u BiH
- Obavezna redovna izrada samoevaluacijskog izvještaja za ustanovu i svaki studijski program po propisima koje je utvrdila Agencija; (Kriteriji za akreditaciju ustanova i Kriteriji za akreditaciju prvog i drugog ciklusa studija);
- Obavezno podnošenje zahtjeva za akreditaciju studijskih programa;
- Evidencija akreditiranih ustanova i studijskih programa na prostoru NOV;
- Evidencija izbora i zapošljavanja nastavnika na VŠU; (NOV ne znaju i ne vode evidenciju o broju stalno zaposlenih nastavnika po zvanjima na prostoru njihove nadležnosti);
- Unapređenje, redovna i sistematska kontrola svake VŠU i svakog studijskog programa u pogledu ispunjenja Standarda i normativa rada, osnivanja i zatvaranja VŠU i studijskih programa.
Zašto tema obrazovanje, akreditacija i odgovornost?
Ako na ovo pitanje uopće treba odgovarati dovoljno je podsjetiti na tvrdnju Bertranda Rassella, engleskog filozofa, da je obrazovanje, uz „knjige i slobodu učenih ljudi“ „aparat civilizacije“. Postavljamo pitanje: da li je današnje obrazovanje u BiH aparat današnje civilizacije u BiH?
Nije nam cilj da kreiramo distopijsku sliku o BiH na osanovu prikaza stanja u njenom obrazovnom sistemu. Nažalost, mnogo je činjenica društvenog života uz obrazovanje koje proizvode takvu percepciju, ali, ali nasuprot svemu, nužno je konstatirati da je obrazovanje u BiH danas, blago kazano, nezadovoljavajuće, i to na svim nivoima, od osnovnog do visokoškolskog.
To je generalna ocjena kako domaćih tako i raznih međunarodnih analiza i procjena, spomenimo samo dvije od njih: (1) rang liste univerziteta i, (2) rezultati projekta PISSA u ocjeni znanja i vještina učenika u srednjim školama u BiH u komparaciji sa učenicima istog tipa škola i uzrasta u državama u okruženju i državama EU.
Veliki bro naših univerziteta nije uopće obuhvaćen ni na jednoj rang listi univerziteta u svijetu. PISSA istraživanje znanja i vještina učenika srednjih škola u BiH pokazuje vrlo nezadovoljavajuće rezultate. Mnogo je razloga za takvo stanje izvan samog obrazovanja, ali je veoma mnogo, ako ne i više, u samom obrazovanju.
Ovim putem skrećemo pažnju svekolikoj javnosti na neke faktore nezadovoljavajućeg stanja u obrazovanju, s posebnim osvrtom na visoko obrazovanje u BiH, akreditaciju i odgovornost brojnih uzročnika tog stanja.
Posebna historijsko civilizacijska odgovrnost je na kvaliteti visokog obrazovanja, jer ono direktno veoma snažno utiče na sve nivoe i ostale oblike obrazovanja, ali i na privredu, kulturu, zdravstvo, sport itd. Zbog toga je ovo obrazovanja u fokusu našeg današnjeg obraćanja.
Akreditacija visokog obrazovanja ima dva ključna zadatka: unapredjenje kvalitete visokog obrazovanja i integracija visokog obrazovanja u BiH u evropski prostor visokog obrazovanja. Proces akreditacije visokog obrazovanja, a posebno akreditacija studijskih programa odvija se vrlo otežano i uz mnoštvo otpora, opstrukcija i nerazumijevanja.
Ukazali smo na brojna pitanja i faktore koji direktno utiču na kvalitet obrazovanja kroz odnos političke vlasti i prosvjetnih inspekcija prema visokom obrazovanju s obzirom na članove 53 i 54 Okvirnog zakona o visokom obrazovanju u BiH, njihovo neprovođenje vlastitih standarda i normativa rada visokog obrazovanja na privatnim ustanovama, ali i na političke opstrukcije i ograničenja rada same Agencije za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta.
Za postojeće stanje u obrazovanju u BiH niko niti je snosio niti snosi bilo kakvu odgovornost, osim u nekim akscesnim slučajima.